| Ja¼ñ | Ja¼ñ jest osi±, wokó³ której organizuje siê struktura psychiczna cz³owieka. Jest odpowiedzialna za przep³yw energii z czê¶ci ¶wiadomej do nie¶wiadomej i odwrotnie. Pe³ni funkcjê integruj±c±.
W terminologii Junga Ja¼ñ stanowi centrum ¿ycia psychicznego.
Celem Ja¼ni jest w³asne urzeczywistnienie w procesie teleologicznym (celowo¶ciowym), ale w trakcie rozwoju jednostki elementem po¶rednicz±cym na tej drodze jest wytworzenie Ja(Ego).
Semi-empiryczny charakter Ja¼ni
Pojêcie Ja¼ni (czy te¿ to, co okre¶lamy mianem Ja¼ni) ma charakter tylko czê¶ciowo empiryczny. Ogarnia sob± zarówno to, co do¶wiadczalne, jak i to, co jeszcze nie do¶wiadczone, a nawet to, co nie jest do¶wiadczalne w ogóle. A poniewa¿ – ze wzglêdu na jej cechê wykraczania poza domenê ¶wiadomo¶ci – jest istotno¶ci±, któr± mo¿na opisaæ jedynie czê¶ciowo, zatem pozostaje ona dla nas w zasadniczej mierze niepoznawalna i postulatywna. Tej nieopisywalnej Ca³kowito¶ci cz³owieka: „nie mo¿na unaoczniæ, która jest jednak nieodzowna jako pojêcie intuicyjne. Na p³aszczy¼nie empirycznej mo¿na tylko stwierdziæ, ¿e „ja” zewsz±d jest otoczone przez jak±¶ nie¶wiadom± wolê. Dowodu [jednak] na to dostarczyæ mo¿e dowolny eksperyment skojarzeniowy, który ad oculus demonstruje jak¿e czêsto wystêpuj±cy fakt, i¿ „ja” i jego wola zawodz±. Psyche to [bowiem] pewne równanie, które nie zafunkcjonuje bez czynnika nie¶wiadomo¶ci – psyche stanowi pewn± ca³o¶æ, która z jednej strony obejmuje „ja” empiryczne, z drugiej za¶ strony transcenduj±ce ¶wiadomo¶æ pod³o¿e. (Jung C.G., GW 14/1, par. 175)”
Widzimy wiêc, ¿e Ja¼ñ obejmuje sob± ca³e istnienie psychiczne cz³owieka i tym samym jest z definicji czym¶ du¿o bardziej obszernym od ¶wiadomej osobowo¶ci zwi±zanej z „ja”. Zawiera bowiem obok niej równie¿ cieñ jednostki oraz nie¶wiadomy aspekt kolektywny. Jest to jednak jaki¶ szczególny rodzaj zawierania, bo jak czytamy we fragmencie pracy Jolande Jacobi: „Ja¼ñ stanowi centrum systemu psychicznego, obejmuje go i przenika si³± swego promieniowania, to nasz prawdziwy „punkt ¶rodkowy”, [który] jest o¶rodkiem napiêcia miêdzy dwoma ¶wiatami i ich si³ami” (Jacobi J., s. 176-177.), tymi ¶wiatami jest ¶wiat wewnêtrzny i zewnêtrzny, które zreszt± w sensie ostatecznym i tak ona sama „powo³uje”. ”
Ja¼ñ a ego
Gdy rozpatrujemy problem Ja¼ni, nieod³±cznie pojawia siê ona w kontek¶cie „ja” oraz ¶wiadomo¶ci. I nie jest to przypadek, bo przecie¿ jedyn± tre¶ci± Ja¼ni, jak± znamy, jest to co pojawia siê w polu ¶wiadomo¶ci, czyli odnosi siê i jest „gruntowane” w³a¶nie w odniesieniu do „ja”, a stosunek tego¿ „ja” do Ja¼ni jest wyj±tkowy:
- z jednej strony bowiem „ja” jest jedynym punktem „podparcia” dla centruj±cego siê wokó³ niego pola ¶wiadomo¶ci, czemu towarzyszy tendencja do wzglêdnej emancypacji i traktowania siebie jako jedynego, niezale¿nego od wszystkiego, co mog³oby istnieæ poza nim samym;
- z drugiej za¶ strony „ja” zawiera siê w Ja¼ni i jako jej czê¶æ mo¿e wystêpowaæ wobec niej na zasadzie pars pro toto.
„Ja” jest jednak przede wszystkim ¶wiadomo¶ciowym eksponentem Ja¼ni i: „pozostaje do niej w takim stosunku jak patiens do agensa albo jak przedmiot do podmiotu, albowiem pochodz±ce z Ja¼ni postanowienia s± bardziej ogólnej natury i dlatego s± nadrzêdne wobec tych, które podejmuje „ja”. Jak to, co nie¶wiadome, tak Ja¼ñ jest dana a priori, z czego wynika „ja”. Ja¼ñ, by tak rzec, kszta³tuje „ja” w zarodku.
Nie ja tworzê samego siebie, lecz raczej ja dziejê siê samemu sobie.
Dlatego, kiedy Jung porusza kwestiê poznania Ja¼ni, zwraca tak¿e uwagê, ¿e poznanie to nie odnosi siê w ¿adnym przypadku do samo¶wiadomego siebie "ja" w sensie personalistycznym, lecz do owego ukrytego wzglêdem "ja" czynnika, bêd±cego de facto psyche sam± w sobie. Czynnik ten jest „nieznany” ¶wiadomemu podmiotowi i jednocze¶nie domaga siê od niego nieuprzedzonego poznania. Jung twierdzi wrêcz, parafrazuj±c pocz±tkowy fragment „Fundamentum” Ignacego Loyoli, ¿e: „ludzka ¶wiadomo¶æ zosta³a stworzona w taki sposób, aby mog³a rozpoznaæ (laudet) swoje pochodzenie od wy¿szej Jedno¶ci (Deum), aby odda³a nale¿n± uwagê i szacunek temu ¼ród³u (reverentiam exhibeat), wykonywa³a jego polecenia w sposób inteligentny i odpowiedzialny (serviat) i w ten sposób zapewni³a ca³ej psyche jako ca³o¶ci optymalny poziom ¿ycia i rozwoju.” (Jung C.G., GW 9.ii, par. 253)
W tym kontek¶cie nale¿y podkre¶liæ, ¿e tym, co wed³ug Junga jest cz³owiekowi „znane”, s± wszelkie tre¶ci powi±zane bezpo¶rednio z „ja”, natomiast na to, co jest cz³owiekowi „nieznane” sk³ada siê ze wszystkiego tego, co nie znajduje siê z nim w wewnêtrznej b±d¼ zewnêtrznej relacji.
Czym jest samo „ja” - podkre¶la Jung - trudno jednoznacznie okre¶liæ, gdy¿ jest ono czynnikiem z³o¿onym i spoczywa na dwóch podstawach: na pod³o¿u psychicznym i somatycznym. O podstawie somatycznej wnioskujemy z ca³o¶ci doznañ endosomatycznych, które ze swej strony s± ju¿ natury psychicznej, gdy¿ s± skojarzone z ego, a tym samym i ¶wiadome. Natomiast o podstawie psychicznej wnioskujemy, odbieraj±c z jednej strony tre¶ci znajduj±ce siê w ogólnym polu ¶wiadomo¶ci, a z drugiej, tre¶ci nap³ywaj±ce spoza tego pola – tre¶ci nie¶wiadome.
Literatura:
Jacobi Jolande, Psychologia C.G.Junga, t³um. St.£ypacewicz, Wyd.Wodnika, Warszawa, 1993.
Jung Carl, Gustav , GW=Gesammelte Werke, Walter-Verlag, Solothurn-Düsseldorf.
Kobierzycki Tadeusz, Gnothi Seauton: dusza, charakter, ja¼ñ, osobowo¶æ, osoba. Dzieje piêciu pojêæ, Wyd. AMiFC, Warszawa, 2001.
Ku¼micki Andrzej, Symbolika Ja¼ni w koncepcji C.G.Junga, Wyd.Eneteia, Warszawa. (Przygotowywana do druku, obszerne fragmenty na:[3])
Szersza bibliografia prac C.G. Junga oraz prac innych autorów patrz:
http://www.jungpoland.org/oglos/bibliogr.html
|
