Zygmunt Freud, Sigmund Freud, właściwie Sigismund Szlomo Freud (ur. 6 maja 1856 we Freibergu na Morawach, obecnie Příbor w Republice Czeskiej; zmarł 23 września 1939 roku w Londynie). Wybitny austriacki psychiatra.

Uważa się go za "ojca" jednego z najważniejszych kierunków we współczesnej psychologii – psychoanalizy.Mimo że Freud nie był filozofem w ścisłym tego słowa znaczeniu, jego koncepcje funkcjonowania umysłu ludzkiego, odrzucające racjonalność ludzkich wyborów i zachowań na rzecz czynników irracjonalnych i emocjonalnych, wywarły ogromny wpływ na filozofów, uczonych i artystów końca XIX i XX wieku. Ma też ogromny, wciąż żywy wpływ na nauki o kulturze, religioznawstwo i inne nauki społeczne (Totem i tabu, Kultura jako źródło cierpień). O wiele mniej znane są prace Freuda z neurologii. We wczesnym okresie pracy naukowej opublikował artykuł na temat porażenia mózgowego dziecięcego i afazji.

Biografia

Pochodzenie i młodość

W szkicu autobiograficznym pt. Moje życie i psychoanaliza Freud pisze, że jego przodkowie żyli przez wiele lat w Kolonii. W wyniku prześladowań Żydów w XIV i XV wieku uciekli na wschód do Polski i Litwy. Stąd w XIX wieku przenieśli się przez Galicję do Austrii[1].

Ojciec twórcy psychoanalizy, Jakob Freud, prowadził słabo prosperującą firmę zajmującą się handlem wełną. Rodzice Freuda byli Żydami, ale nie przywiązywali dużej wagi do religii. Ich ślub odbył się według rytuału reformowanego, święta religijne obchodzono jak święta rodzinne; z czasem zaprzestano wszelkich praktyk religijnych. Matka Freuda, Amalie Nathanson[2] wyszła za Jakoba w 1855 roku jako jego trzecia żona. Jakob miał wtedy 40 lat, natomiast Amalie 20.

Twórca psychoanalizy pisał, że duża różnica wieku między rodzicami może mieć wpływ na geniusz potomków (tak jak to było w wypadku jego ulubionego poety Goethego). Warto wspomnieć, że przed urodzeniem Freuda wieśniaczka przepowiedziała Amalie, iż urodzi wielkiego człowieka. Miłość matki z pewnością miała nań wielki wpływ. Amalie zmarła w 1930 roku w wieku 95 lat. Po jej śmierci Freud pisał: Nie wolno mi było umrzeć, dopóki ona żyła. Teraz już mogę.

Imię Sigismund (Zygmunt) otrzymał zgodnie z rodzinną tradycją na cześć trzech polskich królów: Zygmunta Starego, Zygmunta Augusta i Zygmunta III Wazy. Za panowania tych królów przodkowie Freuda osiedlili się na terenie Polski, która słynęła wówczas z tolerancji religijnej. W 1872 roku Freud skrócił swe imię z Sigismund na Sigmund, nigdy jednak nie wyjaśnił przyczyn tej decyzji. Drugim imieniem, które otrzymał po dziadku – Szlomo (pol. Salomon) – nigdy się nie posługiwał.

Początki kariery lekarskiej

Kończąc gimnazjum Freud, na skutek "potężnego wpływu kolegi szkolnego", chciał studiować prawo i działać społecznie. Jednakże zainteresowanie naukami przyrodniczymi (a także wrażenie, jakie zrobiła na twórcy psychoanalizy lektura rozprawy Goethego pt. Natura) wzięło górę. Młodego Sigmunda bardzo pociągała rozwijająca się w tym czasie nauka Darwina i to zamiłowanie zdecydowało o późniejszym wyborze drogi kształcenia. W 1873 roku zaczął studiować na Uniwersytecie Wiedeńskim biologię, a później medycynę. Po ukończeniu podstawowego kursu studiów prof. Ernst Wilhelm von Brücke zaproponował mu pracę we właśnie powstającym Laboratorium Fizjologii i Neurologii Uniwersytetu Wiedeńskiego. Tam Sigmund pracował nad zagadnieniami histologii układu nerwowego. Na studiach spotkał się z odrzuceniem z uwagi na pochodzenie. Freud, chociaż porzucił praktykowanie religii swoich rodziców, zawsze podkreślał, że jest Żydem: Rodzice moi byli Żydami; ja także pozostałem Żydem. Studia skończył z opóźnieniem i dopiero w 1881 roku otrzymał nominację na doktora wszech nauk lekarskich. Jego dotychczasowy mistrz – prof. von Brücke – namówił go, aby porzucił mało dochodową karierę naukową i zajął się praktyką lekarską.

17 czerwca 1882 roku Sigmund Freud zaręczył się z Marthą Bernays (16 lipca 1861–1951) pochodzącą ze znanej rodziny rabinów i uczonych żydowskich. Po zaręczynach rozpoczął praktykę w miejskim szpitalu wiedeńskim. Okres ten (1884–1885) określany jest niekiedy mianem okresu kokainowego z uwagi na zainteresowanie mało wówczas znanym alkaloidem o nazwie kokaina. Sigmund był zachwycony jego właściwościami znieczulającymi. Chciał przedstawić środowisku naukowemu publikację na ten temat, jednakże sprawy prywatne (zaręczyny z Martą Bernays) opóźniały pracę. Swe spostrzeżenia przekazał Karlowi Kollerowi, który prowadził eksperymenty ze środkami pozwalającymi na miejscowe znieczulenie oka w trakcie zabiegów. Ten w 1884 roku opublikował wyniki badań, które okazały się przełomem w chirurgii oka. Odkrycie znieczulających właściwości kokainy przedstawił jako wynik własnych eksperymentów – fakt ten musiał bardzo urazić Freuda. Nie wprost odwołuje się do niego w późniejszych publikacjach (zob. Objaśnianie marzeń sennych – analiza snu o monografii botanicznej s.158). Publikacja artykułu Freuda pt. Über Coca nastąpiła w tym samym 1884 roku. Zainteresowanie kokainą ma źródło w poglądzie o chemicznym podłożu sił witalnych, który spotykamy później w sugerowanej przez Freuda koncepcji substancji chemicznej będącej przyczyną pobudzenia seksualnego. 1885 otrzymał nominację na docenta prywatnego, która pozwoliła mu prowadzić własną praktykę lekarską. Mimo że prowadził praktykę lekarza ogólnego, Freuda znacznie bardziej interesowały zjawiska związane z neurologią.

Życie rodzinne

13 września 1886 roku, po powrocie z praktyki w szpitalu Salpêtrière, Freud poślubił Marthę Bernays. Ze związku tego przyszło na świat sześcioro dzieci:

- Mathilda (1887–1987),
- Jean Martin (1889–1967) (imię otrzymał po nauczycielu Freuda, Jean-Martin Charcocie),
- Olivier (1891–1969) (imię otrzymał po Oliverze Cromwellu, który dał Żydom możliwość osiedlania się w Anglii),
- Ernst August (1892–1970) (imię otrzymał po fizjologu Ernscie Wilhelmie von Brückem),
- Sophie (1893–1920),
- Anna (1895–1982).

Z synami utrzymywał Freud stosunki nacechowane raczej chłodem – znacznie cieplejsze związki łączyły go z córkami. Mathilda i Anna były do niego podobne także pod względem intelektualnym, Freud wolał też rozmawiać raczej z córkami niż z synami. Freud-ojciec nie był człowiekiem serdecznym – dzieci raczej go nie rozumiały. Martin Freud wspomina, że choć w czasie roku ojciec był stale pochłonięty pracą, to w czasie wakacji całkowicie poświęcał się rodzinie. Dzieci zawsze mogły liczyć na wstawiennictwo ojca. Podobne, nacechowane dystansem, stosunki łączyły go z innymi ludźmi, nawet jeśli zaliczali się oni do grona przyjaciół czy kolegów.

Freud nie był człowiekiem towarzyskim, Martha również nie miała talentu, by być duszą towarzystwa; była wiecznie zajętą gospodynią, stale sprzątającą ten czy ów kącik, wiecznie przejętą, gdzie mąż zapodział swoje cygara. Gdy pojawiali się w domu goście, czuła się przytłoczona koniecznością dbania o różne drobiazgi. Raz w roku w Wiedniu zbierały się żony jego najbliższych przyjaciół i wiedeńskich uczniów; podczas gdy Martha dbała, by przyjezdni, a zwłaszcza kobiety, zostali dobrze przyjęci w Wiedniu, zazwyczaj to najstarsza córka, Mathilda, pomagała im w szukaniu stancji.

Freud wspomniał kiedyś, że próbuje przenieść na życie rodzinne swe zasady teoretyczne: "Gdy ktoś z rodziny skarży się, że przygryzł sobie język, zgniótł palec itp., wówczas zamiast, jak się spodziewa, usłyszeć ode mnie słowa współczucia, słyszy pytanie: A po co to zrobiłeś?".

W 1891 roku Freud zamieszkał w kamienicy przy Berggasse 19 – przejął gabinet i praktykę lekarską po Victorze Adlerze, twórcy austriackiej socjaldemokracji. W mieszkaniu tym mieszkał, pracował, przyjmował pacjentów i tworzył przez czterdzieści siedem lat. Dzisiaj znajduje się tam Muzeum Freuda.

Freud lubił podróżować – zazwyczaj wybierał się na wakacje do Włoch, bywał też w Grecji i Egipcie – to właśnie stamtąd przywoził dzieła sztuki antycznej, wypełniające jego gabinet; zdarzało się, że ofiarowali mu je pacjenci. Na biurku Freuda stała kolekcja figurek przedstawiających bóstwa staroegipskie.